materiały partnera
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zalicza do praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów proponowanie nabycia usług finansowych nieodpowiadających potrzebom konsumentów, ustalonym z uwzględnieniem dostępnych przedsiębiorcy informacji dotyczących cech tych konsumentów, lub proponowanie nabycia tych usług w sposób nieadekwatny do ich charakteru. Konstrukcja ta obejmuje zatem dwa odrębne przypadki: sprzedaż produktu niedopasowanego do sytuacji klienta oraz niewłaściwy sposób jego oferowania — na przykład przedstawianie produktu inwestycyjnego z ryzykiem utraty kapitału jako formy oszczędzania.
Do najczęściej spotykanych należą: oferowanie długoterminowych produktów inwestycyjnych osobom w podeszłym wieku, dla których horyzont czasowy produktu jest nierealny; przedstawianie ubezpieczenia z funduszem kapitałowym jako lokaty; wiązanie kredytu z ubezpieczeniami, których klient nie potrzebuje i o których zakresie nie został poinformowany; oferowanie produktów o wysokim ryzyku klientom o profilu wskazującym na awersję do ryzyka; a także pomijanie w rozmowie sprzedażowej informacji o kosztach wyjścia z produktu przed terminem.
Kancelaria prowadzi sprawy przeciwko instytucjom finansowym, w tym spory dotyczące nieprawidłowej sprzedaży produktów finansowych.
Rozróżnienie to bywa źródłem nieporozumień. Zakaz missellingu funkcjonuje w reżimie ochrony zbiorowych interesów konsumentów — Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może stwierdzić naruszenie i nałożyć karę, jednak decyzja taka nie zasądza świadczenia na rzecz konkretnej osoby. Indywidualne roszczenie opiera się natomiast na przepisach ogólnych: na wadach oświadczenia woli, na nieważności czynności prawnej, na niedozwolonym charakterze poszczególnych postanowień albo na odpowiedzialności odszkodowawczej za nienależyte wykonanie obowiązków informacyjnych. Decyzja Prezesa UOKiK stanowi jednak w takim postępowaniu istotny materiał wspierający.
W sporach o misselling kluczowy bywa materiał powstały przed zawarciem umowy: ankieta badania potrzeb i profilu inwestycyjnego, formularz odpowiedniości produktu, notatki doradcy, a także nagrania rozmów, jeżeli sprzedaż odbywała się telefonicznie. Instytucje mają obowiązek przechowywać tę dokumentację i udostępniać ją klientowi na żądanie. Zdarza się, że ankieta wypełniona została w sposób nieodpowiadający rzeczywistości — na przykład wskazuje wysoką tolerancję ryzyka u osoby, która nigdy nie inwestowała — i to właśnie ta rozbieżność bywa najmocniejszym argumentem.
Zakres roszczeń zależy od podstawy prawnej. Przy skutecznym uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu strony zwracają sobie to, co świadczyły. Przy stwierdzeniu nieważności umowy skutek jest analogiczny. Przy uznaniu poszczególnych postanowień za niedozwolone zwrotowi podlegają kwoty pobrane na ich podstawie, przy utrzymaniu pozostałej części umowy. Przy odpowiedzialności odszkodowawczej roszczenie obejmuje wyrównanie rzeczywistej straty. Wybór konstrukcji wymaga analizy konkretnej sprawy i ma bezpośredni wpływ na wysokość możliwego do uzyskania świadczenia.
Uchylenie się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wymaga oświadczenia złożonego drugiej stronie w terminie roku od wykrycia błędu — jest to termin krótki i często decydujący o możliwości skorzystania z tej podstawy. Roszczenia o zwrot świadczeń nienależnych podlegają natomiast ogólnym terminom przedawnienia, wynoszącym dla konsumenta sześć lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Im wcześniej sprawa zostanie oceniona, tym szerszy pozostaje wybór dostępnych podstaw prawnych.
Więcej informacji o zakresie wsparcia znajduje się w dziale porady prawne. Jeżeli uważasz, że sprzedano Ci produkt finansowy nieodpowiadający Twoim potrzebom, skontaktuj się z kancelarią.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
